|
تكنولوژي اطلاعاتي و خودمديريتي سوسياليستي
نويسنده:اندي پولاك
برگردان: ح.
آزاد
با روي آوردن كشورهاي به اصطلاح سوسياليستي به
سرمايهداري و گستردهتر و عميقتر شدن سلطة
سرمايه، اعتقاد به امكان برپايي سوسياليسم ضعيف
شده است.
اين در حالي است كه ساختن جامعه سوسياليستيِ
دموكراتيكِ خودگردان هيچگاه چون امروز
امكانپذير نبوده است.
تا آنجا كه به بازدهي بالاي صنعت و در دسترس بودن
انبوه كالاها و خدمات مربوط ميشود، شرايط مادي
سوسياليسم در قسمت بزرگي از قرن حاضر وجود داشته
است.
طي چند سال اخير در اثر رشد تكنولوژي اطلاعاتي
مبناي فني اداره اين امور، كه ميتواند پايه فني
سوسياليسم قرار گيرد، پيشرفتهاي عظيمي نموده است.
در همان زماني كه بوروكراسيهاي پساسرمايهداري
سقوط كردند، نوآوريهاي محاسباتياي صورت
گرفتهاند كه آخرين بقاياي ترديد، پيرامون عدم رفع
موانع صرفاً فني در راه برنامهريزي دموكراتيك را
برطرف ميكنند. درست در زماني كه كشورهاي
سوسياليستي با شتاب به سمت سرمايهداري باز
ميگشتند، افزايش انفجارآميز ابعاد و ميزان
استفاده از اينترنت- به طور كلّي تكنولوژي
اطلاعاتي- پايه فني و بخشاً تشكيلاتيِ يك اقتصاد
حقيقتاً خودگردان را پديد آورد. همانطور كه
مؤسسات و نهادهاي دولتي و تحقيقاتي با مباني
اطلاعاتي (data
bases)
و ابزارهاي سازنده الگوهاي اقتصادي از طريق
اينترنت با يكديگر در تماس هستند، دهها هزار
تشكل متّكي بر جنبشهاي اجتماعيِ خودپو نيز قادرند
در سراسر دنيا به وسيلة اينترنت با هم تماس
بگيرند. اگر در آينده در كشوري از جهان انقلاب
بشود، امكان دستيابي فوري به برنامهريزي
دموكراتيك و كارآمد با استفاده از اينترنت وجود
دارد. و اين خط بطلان بر ادعاهايي است كه اقتصاد
سوسياليستي را غير عملي قلمداد ميكنند (براي
اطلاع بيشتر از ظرفيت تكنولوژي اطلاعاتي براي
برنامهريزي دموكراتيك و ارزيابيهاي مشخص از زمان
لازم براي تصميمگيريهاي مختلف با استفاده از
كامپيوترهاي موجود، رجوع شود به : و. پاول كوك
شوت و آلين كوترل، «به سوي سوسياليسم جديد» ،
ناتينگهام اسپكسمن، 1993). (1)
البتّه استفاده از تكنولوژي اطلاعاتي در جهت
خودمديريتي، مستلزم آن است كه اطلاعاتي كه اين
تكنولوژي آنها را ذخيره و تجزيه و تحليل ميكند،
در اختيار كارگران باشد و نه سرمايه. تكنولوژي
اطلاعاتي تنها ابزاري است براي تسهيل امور
اجرايي قدرت و نه راهي براي تصرف قدرت.
گزافهگوييهاي وسايل ارتباط جمعي دربارة عصر
اطلاعات و اين كه تكنولوژي اطلاعاتي ميتواند
سرمايهداري را دموكراتيك و بدون تشنج كند، اين
حقيقت را ناديده ميگيرند كه تكنولوژي اطلاعاتي با
چه هدف و منظوري تكامل يافته است و به كار گرفته
ميشود: اين تكنولوژي به عنوان وسيلهاي در خدمت
كشف راههاي جديد اخذ ارزش اضافه در اقتصادي كه
همچنان معطوف به توليد كالاها و خدمات مادّي و نه
معنوي است، قرار دارد. داشتن درك ملموسي از هدف
استفاده از تكنولوژي اطلاعاتي در اقتصاد سياسي
كنوني، پيششرطي است براي داشتن افقي روشن براي
دستيابي به يك جامعه خودگردان، جامعهاي كه نه
با زدن دكمههاي ماوسِ (موشوارة) كامپيوتر، بلكه
با گامهاي ميليونها پا، بالا رفتن ميليونها
دست، طنين ميلياردها صدا براي تصرف كارخانهها،
معادن، دفترها و كامپيوترها پديد ميآيد.
1-
سرعت، اندازه و قابليت دسترسي
آلك نو (Alec
Nove)
ادعا ميكرد كه در اقتصاد مدرن كه در آن روزانه
تريليونها كالا توسط ميلياردها انسان توليد و
مبادله ميشود، فقط بازار ميتواند محاسبه لازم را
از طريق قيمتگذاري و كاركردهاي عرضه و تقاضا به
انجام برساند. اكنون هر هفته گزارشهاي جديدي از
پيشرفت در اندازه و سرعت توليد محصولات در
تكنولوژي محاسباتي منتشر ميشود. سوپر
كامپيوترهايي كه در خدمت وال استريت، پنتاگون و
مؤسسات تحقيقاتي دانشگاههاي بزرگ قرار دارند، از
سالها پيش به حدّي رسيدهاند كه قادرند همزمان
ميليونها معادله را كه براي حل مسئلة برنامهريزي
اقتصاد مدرن سوسياليستي لازماند، محاسبه نمايند.
بهعلاوه توانايي عمليات موازي(2) و عرصههاي
ارتباط كامپيوترهاي مشتري و سرويس دهنده (client
/ server)
(3) كيفيتاً افزايش يافته و همزمان حجم و
هزينههاي سختافزارهايي كه با آنها حتّي محاسبات
پيچيدهتري انجام ميگيرد، كاهش پيدا كرده است.
دربارة قدرت محاسبات موازي در مسابقات شطرنج سال
1995 بين گاري كاسپاروف و {سوپر كامپيوترِ}
«ديپبلو» ساخت آيبيام، تبليغات وسيعي صورت
گرفت، «ديپبلو» مانند ساير دستگاههاي از اين
نوع، معمولاً براي پيشبيني عملكرد سيستمهاي
پيچيده مثل تغييرات هوا، دگرگونيهاي محيط زيست
و ساير سيستمهايي كه پيچيدهتر از هر اقتصادي
هستند، به كار ميرود. بعضي از اين سوپر
كامپيوترها و دستگاهاي عمليات موازي از طريق
اينترنت قابل دسترسي هستند. در حال حاضر حكومت،
آموزشگاهها و شركتها براي ساختن يك اينترنت
دوّم همكاري ميكنند: شبكهاي جداگانه و حتّي
سريعتر كه احتمالاً در دسترس عموم هم خواهد بود.
در نوامبر گذشته واحد تحقيقاتي كري متعلق به
سيليكون گرافيكها(4)، سوپر كامپيوتري را معرفي
كرد كه قادر است يك تريليون محاسبه را در عرض يك
ثانيه انجام دهد. مخترعين آن با غرور ميگويند
پروژهاي كه قبلاً سه ماه طول ميكشيد ، اكنون طي
چند روز ميتواند انجام بگيرد. اندكي پس از آن
شركت اينتل و وزير انرژي ايالات متحده به نام هيزل
اليري (Hazel
O’Leary)
هم پيدايش كامپيوتر ديگري را كه «رقم شگفتآور يك
تريليون محاسبه در ثانيه را ميتواند انجام دهد»،
اعلام كردند: « اين ميزان، از حد نصاب قبلي، كه
368 ميليارد محاسبه در ثانيه و متعلّق به شركت
هيتاچي ژاپن بود، فراتر ميرود. براي مقايسه : هر
مرد، زن يا كودكي در ايالات متحده قادر است طي 125
سال كار بيوقفه با ماشينحسابهاي دستي يك
تريليون محاسبه را انجام دهد. اين يك دستآورد
شگفتانگيز است. » اُليري با افتخار دربارة اين
دستگاه كه با پيوند 7264 ميكروچيپس پنتيوم از نوعي
كه در كامپيوترهاي خانگي عادي پيدا ميشوند، ساخته
شده، گفت:« ما اين ماوراء كامپيوتر را واقعاً از
ميكروچيپسهاي كامپيوترهاي شخصي بهوجود آورديم».
او اضافه كرد: اگر اين دستگاه بابانوئل بود،
ميتوانست به هر كس در آمريكا در كمتر از يك چشم
برهم زدن هديهاي بدهد.
اين سوپر كامپيوتر جديد براي استفاده دانشمنداني
كه روي پروژههاي بسيار گسترده كار ميكنند، در
نظر گرفته شده است. مسئولين اينتل اظهار داشتند كه
اين دستگاه ابزاري در اختيار دانشمندان ميگذارد
كه هر چيزي را
–
از انفجارات هستهاي تا رشتههاي دي.ان.ا. (5)
بازسازي كنند. جاستين راتنر(Justin
Rattner)
يكي از رؤساي مبتكر اين پروژه، گفته است: «اين گام
اوليّهاي براي بازسازي جهان فيزيكي است». و «ديلي
نيوز» مينويسد: اينتل بايد مراقب باشد، آي بي ام
در حال ساختن سوپر كامپيوتر بسيار سريعي است كه
ميتواند سه تريليون عمليات را در ثانيه انجام
دهد».
تشبيه اُليري درباره بابانوئل شايد طنزآميز
باشد، امّا در واقع بازتاب دقيقي از اهمّيت مدل
جديد كامپيوترها در امر برنامهريزي است. خودِ
تشبيه بابانوئل در تئوري اقتصادي براي ساختن
مدلهاي بسيار پيچيدهتر توزيع ، به كار ميرود.
تعداد بسياري كامپيوترهاي موازي ميتوانند در عرض
چند ثانيه مسئلهاي را كه هزاران حامل و ميليونها
مقصد دارد، حل كنند. چنين كامپيوترهايي قادرند-
اگر شوراهاي تودهاي به آنان اطلاعات دقيقي بدهند-
هر مانعي در راه توزيع را كه گويا برنامهريزي
سوسياليستي را غير ممكن ميكند، برطرف نمايند.
يكي ديگر از موانع ذكر شده براي برنامهريزي
سوسياليستي عبارت است از عدم امكان پيگيري ارقام
بسيار زياد و تطابق روشنِ اطلاعاتِ به دست آمده
اقتصادي با ميليونها مصرفكننده و ميلياردها كالا
و خدمات مجزا. در اين مورد نيز تكنولوژي اطلاعاتي
امكاني را براي حل مسئله فراهم كرده است.
يكي از سخنگويان آي بي ام اظهار كرد كه اين مؤسسه
در نظر دارد 2 ميليون پروندة حق امتياز را روي
شبكه جهاني بگذارد و به اين طريق ثابت كند كه
مقدار زيادي از مباني اطلاعاتي (data
bases)
را ميتوان در اينترنت و در دسترس عدة زيادي از
انسانها قرار داد. اين شركت ممكن است بايگاني
FEG
را روي شبكه بگذارد تا همه بتوانند با سادگي
بيشتري فعاليّتهاي سياستمداران را دنبال نموده
و از مباني اطلاعاتي بسيار بيشتري بهرهبرداري
كنند.
مباني اطلاعاتي بسيار بزرگتري نيز در بخشهاي
مالي و تجاري روي شبكه در دسترس هستند (نگاه كنيد
به ادامه مقاله). اينك پيشنهادهاي جديدي براي در
دسترس عموم قرار گرفتن اين اطلاعات در اينترنت
مطرح شده است. اگرچه استفاده از شبكه و به طور
كلّي استفاده از كامپيوتر در سطوح مختلفي صورت
ميگيرد، اما پيشبيني ميشود كه مشتركين خانگي
شبكه از 4/23 ميليون در 1996 به بيش از 66 ميليون
در سال 2000 برسند. يك پنجم از 25 ميليون انساني
كه در ايالات متحده بين 15 تا 24 سال سن دارند، با
شبكه در تماس هستند. انتظار ميرود اين رقم طي 5
سال آينده دوبرابر بشود.
سيستم كتابخانههاي عمومي در شهر نيويورك با بيش
از 5000 كامپيوتر با اينترنت در ارتباط است. و در
تمام اين كتابخانهها بانكهاي اطلاعاتي دربارة
تجارت ملّي و جهاني بر روي
CD- ROMها
و غيره موجودند.
در كلاسهاي كامپيوتري كه من تدريس ميكنم، احساس
كردهام كه كارگران قادرند از طريق
اتحاديههايشان به كامپيوتر دسترسي گستردهاي
داشته باشند و بچههاي آنها ميتوانند در مدرسه و
خانه دسترسي باز هم بيشتري به كامپيوتر داشته
باشند. دانشجويان حتّي آزمايشگاههايي با
ابتداييترين كامپيوترها (يعني مدل286 با سيستم
DOS)
را مورد استفاده قرار دادهاند تا به كمك جدولهاي
مقايسهاي از بين رفتن مشاعل در رشته خودشان
(بهداشت) را محاسبه نموده و مقالاتي درباره انجام
انقلابي {در امور بهداشتي} بنويسند. در شغل ديگرم،
در مؤسسه پيام سيسي، در كالجي كه 90 درصد آن
كارگران سياهپوست و آمريكاي لاتيني هستند، چندين
واحد با صدها كامپيوتر وجود دارد كه بسياري از
آنها به شبكه وصل هستند. در اغلب محلههاي كارگري
كامپيوترهاي زيادي وجود دارند كه هر روزه به
وسيلة اكثر كارگران مورد استفاده قرار ميگيرند.
يعني از طرفي دستگاههاي خودكاري كه كارگران را
به بانكهايشان وصل ميكنند، از سوي ديگر
ماشينهاي بختآزمايي و شرطبندي كه كارگران با
آنان حساببرد و باختشان را تنظيم ميكنند. در
اين جا ما دستگاهي را مشاهده ميكنيم كه ميتواند
در جامعهاي از نوع ديگر به وسيله كارگران به كار
برده شود تا نيازهاي مصرفي روزانه را ثبت كنند،
تمايل خود را به تغيير شغل ابراز نمايند، دربارة
طرحهاي پيشنهادي در مورد توليد و مصرف رأي بدهند
و غيره. امروزه دانشآموزان دبيرستاني از طريق پست
الكترونيكي (e-
Mail)
با ستارهشناسان دانشگاهي درباره تأثيرات برخورد
يك ستاره دنبالهدار با سياره مشتري بحث ميكنند و
از ظرفيتهاي محاسباتي كامپيوترهاي اين
ستارهشناسان در تأييد بحثهاي خودشان بهره
ميگيرند. يكشنبهها هر يك از روزنامههاي نيويورك
فهرستي از صفحات جديد شبكه را براي بحثهاي متقابل
منتشر ميكند، و مجلههاي هفتگي هر هفته از
گروههاي گفتگوي الكترونيكي جديد گزارش ميدهند.
هر يك از اين امكانات بالقوهاي براي مباحث غير
متمركز دربارة برنامهريزي سوسياليستي هستند،
بحثهايي كه همانطور كه نمونه دانشآموزان
دبيرستاني نشان ميدهد، ضرورتاً به اظهار عقيده
محدود نميشوند بلكه ميتوانند مبادله واقعي
اطلاعات را نيز در بربگيرند.
2-
شبكهها: دروازههايي به سوي مشاركت در
تصميمگيريها
الف- درون مؤسسه: زير شبكهها
امكان خودمديريتي يك واحد اقتصادي با توجّه به
گسترش زيرشبكه يعني كامپيوتري دروني مؤسسه، موجود
است. امروزه اكثر شركتها داراي يك شبكه كامپيوتري
دروني بوده و يا در حال بهوجود آوردن آن هستند،
كه كاركنان ميتوانند از طريق آن اطلاعات
الكترونيكي بفرستند، اين امر به جنجالهايي در
نشريات تجاري دربارة ظرفيت روشهاي جديد در مديريت
افقي منجر شده، امري كه البتّه در يك سيستم ديگر
ميتواند تحقق يابد. تكنولوژيهايي كه امروزه براي
كامپيوتري كردن و تشديد نمودن كار، افزايش استثمار
و سود مورد استفاده قرار ميگيرند، {در يك سيستم
ديگر} ميتوانند به منظورهاي كاملاً متفاوتي به
كار روند.
15 سال پيش يكي از همكاران من در كارخانه
ماشينسازي وارنر و سوازي (Warner&Swasey)
در كليولند، به من نشان داد كه كارگران چگونه
ميتوانند از كامپيوتر براي ارزيابي بازدهي كارشان
و سهم خود در پديداري سود شركت استفاده كنند.
كارگران اطلاعات را دربارة تعداد قطعات ساخته شده،
زمان كاري كه براي توليد آنها به كار رفته، بخش
بعدياي كه اين قطعات بايد به آنجا بروند و غيره
به كامپيوتر هر كارگاه ميدادند. سپس كامپيوتر
پاداشهاي هر كارگر و كل توليد كارخانه را محاسبه
ميكرد. اين همكار با استفاده از يكي از اين
كامپيوترها به من نشان داد كه ما چهطور استثمار
ميشديم، بدين وسيله تفاوت بين آنچه ما به شكل
مزد و پاداش براي هر قطعه دريافت ميكرديم و آن چه
شركت از هر قطعه به عنوان بخشي از قيمت كل فروش
ماشينهاي تمام شده به دست ميآورد، معلوم ميشد.
بدين ترتيب او با استفاده از كامپيوتر شركت، تئوري
ارزش اضافه را به من نشان داد.
اِوايل كامپيوتر امپاير، مايكروسُفت (The
Evil Computer Empire, Microsoft)
، طيف وسيعي از برنامهها را ميفروشد كه
ميتوانند بخش اعظم محاسباتي را كه در يك اقتصاد
تودهاي براي تصميمگيري در واحد اقتصادي مفروض
لازم خواهد بود، انجام دهند، به عنوان مثال
ميتوان از برنامههاي تيم مانيجر، پروجكت، اكسس،
اكسل، وُرد و پابليشر (Team
Manager, Project, Access, Word and Publisher)
نام برد. شايد تيم مانيجر و پروجكت كه جدولبندي و
تخصيص منابع و بازنگري پيوسته در تصميمات را
امكانپذير ميكنند، مهمترين برنامهها براي روند
اتّخاذ تصميمات باشند. اِكسس يك مبناي اطلاعاتي كه
رابطه بين كارگران، فهرست موجوديها،
عرضهكنندهها و مشتريها را ثبت و تجزيه و تحليل
ميكند. از اِكسل براي محاسبه توليد و پرداختها
استفاده ميشود. از وُرد و پابليشر ميتوان براي
يادداشتها، نامهنگاريها، مصوبات و غيره استفاده
نمود. اكنون داغترين برنامه در بازار تكنولوژي
اطلاعاتيSAB/R3
ساخت آلمان ميباشد. اين برنامه عملكردهاي مباني
اطلاعاتي و محاسبه با جداول را در شكل چندبُعديِ
بسيار وسيعي با يكديگر پيوند ميدهد. بدين ترتيب
بخشهاي مؤسسات بزرگ به گونه كيفيتاً جديدي با
همديگر مرتبط ميشوند.
يكي از داغترين حوزههاي رقابت در صنعت
نرمافزار، كوشش براي پيوند دادن زيرشبكهها،
گروپوِر (groupware)
و اينترنت به شيوههاي جديد است. تغيير استراتژي
مايكروسفت در سال گذشته از توليد نرمافزار
كامپيوتر شخصي
(Personal
(Computer
به نرمافزار شبكه كامپيوتري ، تا اندازهاي تحت
تأثير سود بردن از هجوم مشتريها به اينترنت بود،
امّا بيش از آن ناشي از اين تمايل بود كه تسلط خود
توسط سيستمِ عاملِ ويندوزِ ان. تي (Windows
NT)
براي ارتباط زيرشبكهها و دوّم با شروع به پيوند
دادن نرمافزار مذكور به برنامههاي اينترنت، نت
اسكيپ (Netscape)
به نوبه خود، در مقابله با تهاجم مايكروسف در
حوزه مشتريهاي سادهطلب، به بازار توليد
«گروپور» وارد شد. اين امر به معناي جذب «لوتوسِ»
ق به آي بي ام بود. مسئولين اجرايي نت اسكيپ به
تحقيقاتي اشاره مينمايند كه بر اساس آنها بازار
زيرشبكهها در سال 2000 به ده ميليارد دلار بالغ
خواهد شد.
گروپور امكان استفاده از اسناد و بدين طريق به
كار بردن اطلاعات و درون يك مؤسسه، و همچنين
رابطه بين مشتري و عرضهكنندهها را به وجود
ميآورد. گروپور بيشتر بدين جهت طراحي شده است
كه در همكاري با نرمافزار، اطلاعات به اينترنت
بدهد و اطلاعات روز را از آن بگيرد. رئيس نتاسكيپ
ميگويد: بيش از آن كه شما اطلاعات را بيابيد،
اطلاعات شما را پيدا ميكنند.
در يك جامعه خودگردان تكنولوژي اطلاعاتياي كه
مختص شبكه درون مؤسسه تكامل يافته، ميتواند توسط
كارگران آن مؤسسه معين مورد استفاده قرارگيرد تا
در مورد مقدار و تركيب كالاها يا خدمات برنامه
بريزند، جدولهاي كار و استخدام را تنظيم نمايند و
تحليل كنند كه چگونه مازاد توليد را با درنظر
گرفتن نيازهاي خودشان و كل جامعه به گونهاي
عادلانه تقسيم كنند. ارتباط فزايندة زيرشبكهها
با اينترنت، پيشدرآمد ارتباط ممكن بين واحدهاي
اقتصاد خودگردان است، امري كه ما را به نوآوري در
شبكه بين شركتها رهنمون ميكند.
ب- برنامهريزي بين شركتها
بخشي از جنون مديريت براي تصميمگيريهاي مربوط به
توليد سرِوقت (Just
in time)
استفاده از كامپيوتر براي ارزيابيهاي جاري و
محاسبه بهترِ دادهها و دريافتيها بين
عرضهكنندگان و مصرفكنندهها ميباشد. {مؤسسه}
والمارت (WalMart)
افتخار ميكند كه سيستم كامپيوترياش امكان داشتن
حداقل موجودي لازم را فراهم ميكند و مديريتِ
انبارهايش با نيازهاي سريعاً متغير مصرفكنندهها
همخواني دارد. صاحبان كارخانههاي اتومبيلسازي
از سيستمهاي مشابهاي استفاده ميكنند تا
ارتباطشان را با توليدكنندگان قطعات يدكي و
فروشندههاي اتومبيل نزديك كنند. اتصال الكترونيكي
تجاري فداِكش (FedEx’s
Business Link)
به شركتهاي كشتيراني امكان ميدهد، صفحات خودشان
را براي تبليغ كالاهايشان بسازند. سپس مشتريها
ميتوانند سفارشات را تنظيم كنند و از فداِكس
بخواهند آنها را ارسال كند، همة اين امور روي
شبكه و از طريق اتصال فداكس با اينترنت صورت
ميگيرد. هيئت اجرايي فداكس مفتخر است كه آنها
حوزه وسيعي از اطلاعات، حمل و نقل و كمكهاي
ترابري به انضمام سفارشات و تأييد آنها،
خزانهداري، پرداخت حسابها و انجام و تعميرات را
در هم ادغام مينمايند. يكي از معاونين فداِكس
اظهار داشت: يكي از محدوديتهاي كليدي تجارت
الكترونيكي، از طريق پيوند سيستم سفارش و انجام
اتوماتيك سفارشها با تحويل كالاها به مشتري
نهايي، برطرف ميشود.
اكنون تصوّر كنيد كه اين كامپيوترها در اختيار
شوراهاي مصرفكنندگان قرار بگيرند، شوراهايي كه
آنها را براي ثبت مستقيم خواستههاي
مصرفكنندهها مورد استفاده قرار دهند-
خواستههايي كه در دستگاههاي خودكار و
كامپيوترهاي شخصي ثبت شدهاند- و پيگيري كنند كه
چگونه اين نيازها در محل خريد رفع ميشوند. شوراها
ميتوانند اين دادهها را به واحدهاي توليد هم
منتقل كنند.
نكتة مهّمتر اين كه تمام اين امور ميتواند بر
اساس زمانبندي واقعي صورت گيرد. يعني ما دربارة
نيازهاي تخميني مصرفكنندهها بر اساس يك مجموعة
فرضي از كالاها صحبت نميكنيم. ما دربارة
ميلياردها مورد از نيازهاي اعلام شده و محاسبه
پيوسته توليد و توزيعِ ناشي از اين نيازها صحبت
ميكنيم. هنگامي كه مأمور رزروپان آمريكن بودم به
امكان ا نجام چنين محاسبات پيوستهاي پي بردم.
سيستم رزرو شركت در خدمت تنظيم مجدد برنامه و
تعداد پروازها بر حسب تقاضاي مشتريان بود. اين
سيستم به تناسب اين كه فروش بليطهاي رزرو شده
براي هر پرواز چقدر تغيير ميكند، بهاي بليط را
مرتباً محاسبه مينمود، بدين ترتيب مديران قادر
ميشدند قيمتهاي فروش را متناسب با شرايط گوناگون
تقاضا تنظيم كنند و در مواقعي كه ميزان فروش پايين
بود، تخفيفهاي بيشتري را در نظر بگيرند. چنين
عمليات پيوستهاي نمونه تمامعياري است كه
حوزههاي فني و سازماني را با اصلاح مداوم
تصميمگيري، مرتبط و در هم ادغام مينمايد (حتي در
آن زمان بسياري از مسافران بليطهاي خودشان را از
طريق شبكه كامپيوتر رزرو ميكردند.).
پيشرفت در اين عرصة تكنولوژي اطلاعاتي، منجر به
گرايش دور شدن از توليد بخشهاي كامپيوتري درون
مؤسسات و سيستمهاي مديريت به سمت شركتهاي ديگر،
شده است. در ارتباط با مورد اخير اين تكنولوژي
ميتواند به خوبي و به وسيلة واحدهاي اقتصاد
سوسياليستي به منظور بسط برنامههاي تركيبي به كار
رود. روس پروت (Ross
Perot)
، پايهگذار اي. دي. اس. اولّين بار از اين راه
موفق شد تا حكومت ايالتي كاليفرنيا را راضي كند كه
به او اجازه دهند با مباني اطلاعاتي نهادهاي
دولتي كار كند. با توجه با اين كه قانون جديد
حكومت فدرال دربارة محدود كردن امور رفاهي تصويب
شده است، اكنون شركتهايي مثل شركت روس پروت در
مناقصههاي مربوط به اداره پروندههاي دولتي در
مورد امور رفاهي شركت مينمايند. مؤسسه جي.اي. كه
بيشترين درآمد را در ايالات متحده دارد، تقريباً
همانقدر از اداره چنين سيستمهاي اطلاعاتي منفعت
ميبرد كه از قسمتهاي صنعتي سنتياش.
حالتي را در نظر بگيريد كه اين شركتها مصادره و
به مراكز محاسبات سوسياليستي تبديل گشتهاند تا
توليد بين مؤسسات را همآهنگ كنند، تغييرات خدمات
اجتماعي را دنبال كنند و دربارة تغيير نوع خدماتي
كه به وسيلة نهادهاي همگاني انجام ميشود، تصميم
بگيرند. تصور كنيد كه چنين برنامههايي توسط
كميتههاي برنامهريزي منتخب، به منظور محاسبة
دائمي دادهها و دريافتيها با همكاري ساير
محيطهاي كار و كمونها مورد استفاده قرار بگيرند،
اعضاي شوراها ارقام تحويل كالاها و خدمات بين
واحدها را وارسي كنند. چنين امري به تصحيح مستمر
تصميمگيريهاي مربوط به تركيب و مقدار توليد و از
اينرو اولويتهاي اجتماعي ميانجامد، و صرفهجويي
در زمان و هزينههاي توزيع- باز هم از طريق بحث بر
پايه اطلاعات واقعي- به كوتاهتر كردن زمان كار و
يا اختصاص دادن كار به رفع مشكلات حل نشده اجتماعي
ميانجامد.
ادارات كار ايالتي و مركزي از مدّتها پيش مشاغل
موجود را در كامپيوتر ثبت كرده بودند و اخيراً
شروع به گذاشتن فهرست شغلهاي موجود روي شبكه
نمودهاند. كامپيوترهاي مراكز ترقي شغلي كارگران
نيويورك(New
Yor’s Worker Career Centers)
مراكز اشتغال و بازآموزي كه توسط اتحاديهها تأسيس
شده، ميتوانند به سرچشمة اطلاعاتي اداره كار وصل
شوند. بدين طريق ميتوانند از مراكز كاريابي براي
صدها كارگر پراكندة بيكار شده، به مراكزي براي
خودمديريتي تبديل شوند كه در آنجا همچون يك كل
، امكان محاسبه ساعات كار در هر شاخه صنعت، چگونگي
توزيع مجدد كار و بدين طريق نحوة كوتاه كردن كار
هفتگي را داشته باشد.
در آوريل امسال اتحاديه
AFL-CIO
صفحهاي را در شبكه باز كرد كه در آن
مراجعكنندگان ميتوانند درآمد سالانه خويش را با
حقوق رؤساي شركتشان مقايسه كنند. اين برنامه
محاسبه ميكند كه كارگر چند سال بايد كار كند تا
معادل حقوق يك سال هيئت اجرايي شركت را به دست
آورد. امري كه فعلاً استفاده تبليغاتي دارد،
ميتواند { در جامعهاي ديگر} به راحتي به
وسيلهاي براي تجديد توزيع مقدار كار ارائه شده و
نتايج آن تبديل شود.
ج- خريد و فروش كامپيوتري (Cybershopping):
خودمديريتي در مصرف
در چند سال اخير تكنولوژي و ارتباطات سازمانيِ
لازم براي برنامهريزي دموكراتيك مصرف و نيازهاي
تجديد توليد، گامهاي عظيمي به جلو برداشتهاند.
طي فصل خريد كريسمس 1996، هنگامي كه خردهفروشها
كالاهايشان را در شبكه در معرض عموم قرار دادند،
وسايل ارتباط جمعي از تصاوير پاساژهاي جديد
كامپيوتري (Cybermall)
آكنده شد. در 1996 اهالي سه ميليون واحد مسكوني
بيش از يك ميليارد دلار صرف خريد از طريق شبكه
كردند، يعني دوبرابر ميزاني كه در 1995 صرف شده
بود.
مصرفكنندهها ميتوانند اين پاساژهاي كامپيوتري
را مورد استفاده قرار دهند تا نيازهاي مصرفي
خودشان را تخمين بزنند. كامپيوترهايي كه قبلاً
سفارشات را ثبت ميكردند (و فروشهاي آينده شركت
را پيش بيني مينمودند) اكنون قادرند نتايجِ
اولويتهايِ بيان شدة مصرفكنندگان را در مورد
كالاهاي مختلف ارزيابي كنند، و اين نتايج
ميتوانند بين صنايع چه پايهاي قرار دهند، پيوسته |