|
« قدرت سیاسی در هر جائی قادر به شکستن است »
مصاحبهی( مجلهی فلسفی) فرانسوی
" philosophie magazine "
با فیلسوف واندیشمند معاصر
آنتونیو نگری
( Antonio Negri )
برگردان : احمد بخرد طبع
توضیح : سعی نمود م که در برگردان متن یاد شده
از فرانسه به فارسی توجهی خوانند گان را به بعضی
مفهومات
فلسفی و منظور نویسند ه بدان راجامع تر نمایم.
لذا به همین خاطر در برخی موارد ، سطور توضیحات را
گسترش دادم
بدون آنکه تغییراتی در مفهومات آن حاصل شود . در
ضمن برگردان نظرات آنتونیو نگری به فارسی بمنزلهی
تأیید
آراء و عقاید وی از طرف من نخواهد بود .
« آنتو نیو نگری در اول اوت 1933 در شهر
پادووا (
Padova)
واقع در ایتالیا تولد یافت . پد رش درزمان حاکمیت
موسولینی ، بنیان گذار حزب کمونیست شهر لیوورنو (Livorno)
بود . برادرش در حالی که به سربازی فراخوانده شده
بود در جبههی نبرد ، جانش را از دست داد .
آنتونیو نگری نیز از دوران نوجوانی در سالهای 1950
د ر فعالیتهای
مذ هبی جوانان کاتولیک شرکت داشت . سپس خود را در
جنبش چپ نوین مییابد و در فعالیتهای کارگری
کارخانجات
سهیم میشود و در تداوم چنین حرکتی ، در سال 1969 ،
یکی از بنیان گذاران جنبش مستقل کارگری میگردد و
به
موازات آن در سال 1973 بعنوان استاد فلسفهی حقوق
در دانشگاه پادووا به تد ریس میپردازد .
در دورهی سالهای هفتاد ، بخش کوچکی از چپ
ایتالیا به طرف خشونت روی میآورد که به « سالهای
سرب »
معروف شده است . درسال 1979 نمایندهی پارلمان
ایتالیا از حزب د موکرات مسیحی بنام آ لد و مورو
به قتل میرسد.
آنتونیو نگری مورد سوء ظن قرار میگیرد و بعنوان
رهبر چنین عملیاتی در گروه بریگاد سرخ ، همراه ده
ها نفر به
زندان می افتد و ضربهای به بخشی از رهبران جنبش
مستقل کارگری وارد میشود . او متهم به شرکت
مسلحانه علیه
دولت ایتالیا ، همد ستی در ربودن و قتل آلد و مورو
است . ولی تمام این اتهامات بدلیل فقدان مدارک
لازم ، از وی
سلب میگردد ، در حالیکه از سال 1979 تا 1983
بعنوان بازداشت در زندان باقی میماند . لیکن در
سال 1983
آنتونیو نگری از داخل زندان بعنوان انسانی صلح طلب
و مخالف خشونت ، یکی از کاند یداهای حزب رادیکال
در
لیست انتخاباتی پارلمان ایتالیا قرار میگیرد و با
کفایت رأی مردم ، بعنوان نمایندهی پارلمان
انتخاب میگردد . لذا
مطابق قانون با برخورداری از امنیت پارلمانی از
زندان آزاد میشود و راهی مجلس میگردد . ولی پس از
چند ماه
با قانونی که از طرف احزاب راست محافظه کار به
تصویب میرسد ، حفاظت پارلمانی از وی سلب میشود .
در
تداوم چنین مسئلهای ، وی که خود را بار دیگر با
خطر زندانی شدن مواجه مییابد ، به فرانسه پناهنده
میشود وبوسیله
فیلسوف فرانسوی ، ژاک دریدا ، در سال 1983 عضو
کالج بین المللی فلسفه میشود و نیز بعنوان پروفسور
فلسفه در
در دانشگاه پاریس 8 ، و در مدرسهی عالی ژیل دولوز
(Gilles
Deleuze)
و فلیکس گاتاری
( Félix Guattari)
نیز فعالیت مینماید و در ضمن با مایکل هارد (
پروفسور دانشگاههای امریکا ) به نوشتن کتاب «
امپراطوری »
مشغول میشود . در سال 1997 در بازگشت به ایتالیا
بار دیگر به زندان می افتد و تا سال 2003 محبوس می
گردد .
در سال 2005 ، به نفع قانون اساسی اروپا ، به
رفراند وم روی میآورد و با این عمل ، اعتراضات شد
یدی را در
جنبش چپ نسبت به خود برمی انگیزد .
مجله فلسفی : از ادوار کهن ، بسیاری از
فیلسوفان در پیکار وجدال با قدرت سیاسی قرار
گرفتند . سقراط از
جانب حکومت آتن به مرگ محکوم میشود . اسپینوزا از
طرف یهود یان تکفیر میگردد ، جوردانو برونو در آتش
میسوزد . روسو به سم و مرگ تهد ید میشود . شما نیز
از جانب دادگاه ایتالیا بعنوان همد ستی در
مرگ«آلدومورو»
نمایندهی مجلس ، متهم میشوید ، و هرگز هیچ مد
رکی در رابطه با گناه شما ارائه نمیگردد . از سال
1979 تا1983
زندانی میشوید . درچنین رابطهای ، چه قضاوتی د ر
مورد سنت فیلسوفان مستقلی را که از روی زورمتهم
گشتهاند
ارائه مید هید و نیز چگونه خود را به سنت مذ کور
منطبق میسازید .
آنتونیو نگری : سنت چه مفهومی دارد ؟ د ر واقع
هیچکس نمیتواند در چهارچوب آن ، خویشتن را منطبق
سازد . ما د ر زند گی به کار و فعالیت میپردازیم ،
تکامل مییابیم و موجب د گرگونی میشویم . از یک
حالت به
حالت دیگر تغییر میکنیم . همین و بس . ولی تاریخ
فلسفه ، نوعی از نظم در رابطه با خداشناسی و
تحقیقات آن
د ر چهارچوب مسائل جهان مقدس است که د ر واقع
پایه های نامفهومی دارد . بنابراین من خود م را از
تاریخ
نامفهوم جدا میسازم و به سنت آن روی نمیآورم .
مسائلی که در روند زند گی شما قرار میگیرند ، قابل
پیش بینی
نمیباشند و شما قادر نیستید از قبل کاملن بدان
آگاهی یابید . این مسائل ، مفهومات زند گی ما را
تغییر میدهند . لذا
از قبل نمیتوان بین شان خطوط و نشانههائی بر قرار
نمود . آنچه به زند گی من مربوط میشود ، اینست که
با
بسیاری از مسائل آشنا شد م . با ایده هائی خود را
منطبق ساختم و برای آن فعالیت نمودم و چندین کتاب
منتشر
ساختم . پروسهی مذ کور عمیقن د ر چهارچوب مفهومات
می گنجد .
مجله فلسفی : در کشور شما فعالیتهای حزبی و اند
یشه های فلسفی چگونه برقرار میشوند ؟
آنتونیو نگری : من هر د و را بموازات یکدیگر د
ر یک جبهه قرار دادم . مد تهای مدید از د و نام
متفاوت
استفاده نمودم . از یک طرف با اسم کامل خود ، یعنی
آنتونیو نگری ، فعالیتهای دانشگاهی و امضا برای
ترجمههای آثار هگل به ایتالیائی را پیش میبرد م
واز طرف د یگر در همان زمانها با نام « تونی نگری
» ،
بعنوان مثال علیه استثمار کارگران در کارخانجات ،
نوشتههای کوچک ارائه میدادم .
م ـ ف : تونی نگری ، کمی از نفوذ د و مشخصهی
نامفید و د ر عین حال پنهان شدهی شماست و معادل
آقای « هاید » در برابر دکتر « ژکیل » ..... است .
آ ـ ن : به هیچ عنوان نمیتوان چنین قضاوتی نمود
. زیرا د کتر ژکیل ، انسان مهربان و آقای هاید ،
فرد
خشنی است . در حالیکه من همیشه با ارزشهای وجودی
خود ، خشونت میکردم و از طرف دیگر متهم شد ه
بود م که باصطلاح مغز متفکر جنبش مسلحانهی چپ
افراطی در دوره های معروف به « سالهای سرب و
فشنگ » بوده و هم چنین بعنوان « آنتونیو نگری » ،
معلم و استاد بدی که خرد و اند یشهی دانشجویان را
تباه میساختم . واقعیت اینست که من از حاشیهی
مواضع خشونتبار د ر جنبش چپ پیش میرفتم ، ولی هرگز
خشونت را بمثابهی پذ یرش آن ، تأیید ننموده و
عملی نساختم و لذا از چنین ابزاری علیه هیچ فردی
استفاده
نکرد م . ولی در عین حال نباید ساده نگرانه به
مسائل نگریست . زیرا خشونت ، حتا بصورت غیر قانونی
د ر قوانین دولتی و هم چنین د ر مجموعهای از
روابط اجتماعی موجود است ، و ما حق داریم آنها را
مورد
قضاوت قرار دهیم .
م ـ ف : دوران زندانی شما را چگونه سپری
ساختید ؟
آ ـ ن : اگر شما در مقابل ناملا یمات و رنج
مقاوم باشید ، زندان را تحمل خواهید کرد . مد ت
چهارسال
و نیم د ر زندان اتهامات بسر برد م . معتقد م که
بد ترین چیز فقدان آزادی نیست ، بلکه قضاوت یعنی
بزیر
سئوال برد ن آنست . همچنین فشارها ودستورات غیر
قابل پذ یرش زندان وقتیکه بر شما سنگینی میکند و
برای آن باید بدون وقفه با زندانبانان به صحبت و
مذاکره پردازید ، زندان تحمل ناپذ یر میگردد .
بعنوان
مثال اجازه نداشتم که بیش از د و کتاب در روز
برایم بفرستند . د ر صورتیکه جهت تحقیقات به
کتابهای
بیشتری نیاز داشتم و د وستانم مدارکی را که برایم
ارسال میداشتند د ر قفسهی مخصوصی ضبط میگردید .
بنابراین باید وقت را از دست میدادم و انتظار
میکشید م تا قادر باشم کارهای تحقیقاتیام را به
پیش رانم. در
تمام این دوره ها در آثار اسپینوزا شناور بود م .
از دوران جوانیام آثار مذ کور همراهیام میکردند
. مثلن
اخلاق اسپینوزا را تقریبن از بر کرده بودم .
اندیشه وی را قلبن میپذ یرفتم . ولی هرگز مطالعهی
عمیق بر
آنها نداشتم . لیکن در سلول با داشتن وقت مطالعه ،
به فلسفهی اسپینوزا نزد یک شد م و شروع به نگاشتن
کتاب « نظم وحشیانه » . بخصوص نوشتهی اسپینوزا د
ر مورد انسان شناسی و بررسی در فرد یت و
واحد یت آن ، مرا به خود جلب نمود . این مسئله به
ما اجازه میدهد که جهان را در افقی مشاهده
نمائیم که
بطور اجتناب ناپذ یر به پیش میرود وباز گشتی
نخواهد داشت . افق وسیع یاد شده د ر واحد یت خویش
جای گرفته است که در برابر هیچ تفوقی سر فرود
نمیآورد و محدود یت و نهایتی نخواهد داشت .
اسپینوزا اولین فیلسوفی است که وجود انسانی را
در چهارچوب ماد یت آن به تفسیر درآورده است و
بر خلاف هابس ، تمایل به حفظ زند گی اش ، منفی و
خود خواهانه نیست ، بلکه به عشق انسانهای دیگر
مبد ل میشود و حقیقت را بوجود میآورد .
م ـ ف : د ر سال 2000 بعد از برگشت به ایتالیا
، دستگیر و زندانی شد ید و از همانجا با همکاری
میکائیل هارد ، استاد دانشگاه د ر امریکا ، کتاب «
امپراطوری » را منتشر ساختید . کتاب یاد شده از
طرف مجلهی « نیویورک تایمز » ستوده شد و بعنوان «
راه حلی تئوریک برای هزارهی نوین » ،
قلمداد گرد ید . این کتاب موفقیتی د ر افکارعمومی
بین المللی داشت . از آنجا که مواضع سیاسی شما
در دل آن قرار دارد و از د رون آن بر می خیزد ،
بهتر نیست مفهوم « امپراطوری » را تفسیرکنید؟
آ ـ ن : در واقع تمام بخشهای آنرا میتوان به
تحقیق و تحلیل کشاند . امروزه بازار جهانی موجود
است که با شد ت عمل تظاهر مییابد ، چنین بازاری
سابقن بد ین شکل موچود نبود . ولی بعضی از
مفسرین تاریخی ، همانند فرناند برودل ، معتقدند که
جهانی شدن بازار «
Mondialisation
» ،
پد یده ای قد یمی است . زیرا د ر پایان دورهی
رنسانس ، تجارت بین المللی موجود بود و غیره .
لیکن میتواند چنین مسئلهای درست باشد . ولی نباید
فراموش کنیم که وسعت آن فقط در محد ودهی
کشورهای مد یترانه ای خلاصه میگرد ید و چشم اندازی
بسوی راه ابریشم و شرق نداشت . در
حالیکه امروزه بازار یاد شده کره خاکی را احاطه
کرده و به سیاستی عمومی و همه جانبه تبد یل شده
است که آنرا بیو پولیتیک میخوانیم . منظورم اینست
که بازار و سرمایهی مالی ، ساختمان اقتصادی و
نظم و قوانین سیاسی و حتا روند و شکل زند گی از
درون آن استخراج میگردد و با آن هماهنگی دارد.
باید اضافه نمایم که مفهوم بیوپولیتیک ، برای
اولین بار بوسیلهی میشل فوکو طرح و عرضه میگردد .
وی به ما می فهماند که چگونه مفهومات زندگی ما
بوسیلهی قدرت سیاسی فراگیر و همه جانبه
«
Biopouvoir
» پایه ریزی میشود . د ر واقع رژیم های کهنه و
سنتی و زورگو ، جای خود را به
رژیم هائی دادهاند که قادرند کل جامعه را د ر
تمام شئونات آن کنترل نمایند و نظمی بوجود آورند
که
با فرد یت درونی افراد هماهنگی دارد و به رفتار
اجتماعی شان مبدل میشود . من از خودم سئوال
سادهای را در مورد جهانی شد ن بازار طرح مینمایم
، و آن اینست که چگونه قدرت همه جانبه و
احکام کلی و مطلق آن ، درونی و یکپارچه میگردد و
حتا عمیقن رفتار فردی را به خود جذب میکند؟
د ر واقع جهانی شدن بازار و سرمایه ، طبیعت قدرت
را تغییر داده است . امروزه تغییر شکل
قدرت های سیاسی را مشاهده مینمائم . استقلال ملی
دولت ها ، تضعیف شده است و سازمانهای غیر
د ولتی و یا فرا دولتی ، قدرت همه جانبه را به پیش
میبرند و احکام کلی و امنیت آنرا تامین میکنند .
د قیقن بر چنین پایه و مبنائی بود که نظم و منطق
قدرت سیاسی نوین را با عبارت « امپراطوری »
برگزید م .
م ـ ف : شما اصرار میورزید که جهانی شدن بازار
نه از خارج ، بلکه کاملن از درون به
یکپارچگی دامن زده است ، چرا؟
آ ـ ن : روزالوکزامبورگ معتقد بود که توسعهی
سرمایه داری به هزینهی بخش های خارجی
آن صورت می پذ یرد و همه چیز از حاشیه ها و خارج
از آن جذ ب مرکز سرمایه میشود . وبد ین
شکل است که پد یدهی مذ کور ، توسعهی سرمایه
داری را فراتر از مرزهای کشورهای غربی
موجب میگردد . در این زمینه میتوان توجه را به
کلنیالیسم قرن نوزدهی اروپا د ر جهان و به همان
میزان ، نفوذ امریکا د ر شرق مبذ ول داشت . واقعیت
اینست که تا پایان جنگ سرد ، د ینامیسم و
عملکرد سرمایه داری برای نفوذ هر چه بیشتر ، از
نیروی خارجی بسوی مرکز خویش بهره
میگرفت ، ولی در پی خرابی و انحلال اتحاد جماهیر
شوروی ، د یگر رشد و نضج سیستم سرمایه
بد ین منوال نخواهد بود . عملکرد و کیفیت نوین یاد
شده ، از نقطه نظر فلسفی اهمیت دارد و مرا
بسوی خویش جلب میکند . لذا جهت شناسائی نکات ضعف و
خطرات ناشی از آن ، باید واقعیت
یگانگی قد رت سیاسی امپراطوری نوین را د رک نمائیم
. د ر چنین راستائی هیچ نوعی از قدرت
مطلق نخواهد بود و جهت تحقق آن ، هر قدرت سیاسی د
ر هر منطقهای میتواند شکسته شود ، و
د ر چنین شرایطی روشن است که از این پس تغییرات و
جابجائی قدرت سیاسی نه از خارج ،
بلکه از د رون آن صورت میپذ یرد و اینگونه اند
یشهی مارا به خود جذ ب میکند .
م ـ ف : غلبهی امپراطوری بر مبنای « کثرت و
چند گانگی » است . شما مفهوم یاد شده را
که تمامی بشریت و نیز فرد فرد آنها را د ر بر
میگیرد ، از اسپینوزا به امانت گرفتهاید .
پیشنهاد
شما از کار برد عبارت « کثرت و چند گانگی » ، در
واقع بد یلی است د ر برابر پرولتاریا که از
نظر شما کهنه شده است .
آ ـ ن : مفهوم خلق ، پرولتاریا و طبقات
اجتماعی ، باطل گشتهاند . چنین مسائلی در
واقعیتهای
تاریخی مشخص خویش منطبق بود ند که امروزه د یگر از
بین رفتهاند . د ر واقع خلق متکی به
دولت ـ ملت و پرولتاریا به توسعهی صنعتی از قرن
نوزده هم وابسته بود . در حالیکه دولت ـ ملت
تضعیف شدهاند و کاربرد نیروی کار ، شکل د یگری
بخود گرفته است و مسائل اساسی نوین د ر
رابطه با کارهای غیر مادی ، یعنی فکری تغییر شکل
مییابند . بخش های کمکی یا ارتش ذ خیره
در کشورهای سرمایه داری به نفع خد مات به کنار زده
میشوند و محو میگرد ند . مفهوم کار
بصورت فکری با مهارت و آگاهی عرضه میشوند و کمیت
جای خود را به کیفیت میدهد . همانند
عکاسی که در رابطه با گرفتن کلیشه ، هد فی را د
نبال می نماید . یا کار او با موفقیت انجام
میشود ویا تباه میگرد د . مزد اوچگونه باید مشخص
شود . واقعیت اینست که هر اندازه کارفکری
|