|
سرمایهداری
در نقشِ اقتصادی جهانی
مصاحبهی هوک گوتمان با هری
مگداف
هری مگداف از نظریهپردازانِ مارکسیست است. او بود
که بری نخستین بار نظریهی امپریالیسم بدونِ
مستعمره را ارائه کرد، که در سالهی اخیر شکلِ
غالبِ امپریالیسم بوده است. مگداف چندی پیش و در
آوریلِ
۲۰۰۳،
۹۰ساله
شد، و مانتلی ریویو به مناسبتِ سالگردِ تولدَش
برنامهیی تدارک دید، که ین مصاحبه نیز در آن جی
داشت. مگداف ميکوشد با استفاده از استدلالهی
منطقی و همچنین شواهدِ فراوانِ تاریخی نشان دهد
امپریالیسم و استثمارِ کشورهی فقیرتر لازمهی
سرمیهداری است، و سرمیهداری در طولِ رشدِ
ناگزیرش، چارهیی جز استعمارِ کشورهی دیگر ندارد.
بدینترتیب مگداف از جنگِ عراق شگفتزده نیست، و
آن را نتیجهی بيمسئولیتی و ماجراجویي حاکمانِ
فعليی آمریکا نیز نميداند، بلکه قسمتی لازم از
سیستمِ اقتصاديی حاکم بر کلِ جهان ميشمارد.
هوک گوتمان: هری، من فکر ميکردم بتوانیم
بحثِمان را با جزئیاتِ نظریهی تو دربارهی آغازِ
سرمیهداری به عنوانِ اقتصادِ جهانی بیآغازیم.
هری مگداف: بله، سرمیهداری در اقتصادِ جهانی
متولد شد. البته ما بید میانِ سرمیهداريی
سوداگری و سرمیهداريی صنعت فرق بگذاریم. با
پیشرفتهی انجامشده در سدهی پانزدهم
در کشتيهی سهدکله، بهسختی مسلح و توانا بری
حملِ مقدارِ قابلِ توجهی سرنشین و بار در مسافتهی
میان اقیانوسی،
هردوی تجارتِ بینالمللی و جنگآوريی درییی به
پیش رانده شدند. کشتيهی جدیدِ اروپیی در هفتدریا
در جستُجوی سود و غنیمت پراکنده شدند.
بدینترتیب، عصرِ اکتشافات، که همچنین به عنوانِ
عصرِ غلبه معروف است، در سدهی پانزدهم آغازیده و
نشانهیی شد بر برخاستنِ سرمیهداريی سوداگرانه
بر شالودهی اقتصادِ جهانی. ثروتِ اروپی غربی از
مرزهی پیشین فراتر رفت: طلا و نقره بری تغذیهی
بانکها از آمریکی جنوبی ميآمدند، و بردهها بری
تولید کالاهی مصرفی و موادِ خام بری کارگاههی
اروپی غربی گرفته ميشدند. تجارتِ جهانی در
نتیجهی تأسیسِ مستعمرههی جدید، بسطِ قدیميها،
گسترشِ بردهداری و غارتگريی آشکار جهش کرد.
ینها خصیصههی برجستهی بازارهی جهانی بودند که
دو سده پیش از رسیدن به سرمیهداريی صنعتی گشوده
شده بودند. یکی از خصیصِ کلیديی ین مرحلهی
سوداگرانهی سرمیهداری آن است که نهتنها بازارها
را تأمین کرد، بلکه همچنین ثروتی فراهم کرد که
انقلابِ صنعتی را در میانهی سدهی
۱۷۰۰
تغذیه ساخت.
از آنجا که سرمیهداريی صنعتی در کشورهی مختلف
در زمانهی مختلفی تکامل یافت، خصیصَش در ین
کشورهی مختلف یکسان نیستند. اما یک خصیصهی مشترک
وجود دارد. قوانینِ اساسيی حرکت یکسان هستند.
درجهیی از توازن میانِ سرمیهگذاری، مصرف و
تأمینِ مالی موردِ نیاز است. اگر خصیصِ مهم از
تعادل خارج شوند، با بحرانِ اقتصادی مواجه
ميشویم. ین بحرانها بر ینده اثر گذاشته و آن را
شکل ميدهند، اما نميتوانند چندان از قوانینِ
اولیهی حرکت منحرف شوند. روشهی مهمِ غلبه بر
عدمِ تعادل از طریقِ فعالیتهی امپریالیستی جسته
ميشوند. جستُجو بری بازارهی جدید، بری فرصتهی
جدیدِ سرمیهگذاری، با رقابت میانِ ملتها انگیخته
ميشود. هیچ گریزی از منطقِ داخليی سیستم نیست.
چیرهشدن بر بیماريهی سرمیهداری نیاز به ساختنِ
اجتماعی بهکلی متفاوت دارد، که شالودهاش
تغییرِ قدرتِ اختصاصیافته بری تأمینِ نیازهی
اولیهی همهی مردم است. معنيی ین برداشتنِ
الزامهی یجادشده بر بازار در جستُجوی
بیشینهکردنِ سود است.
چین مثالی از ین است که چهگونه یکقدم در جهتِ
سرمیهداری موجبِ قدمِ بعدی ميشود. بیست و پنج
سال پیش، گروهِ حاکم در حزبِ کمونیستِ چین تصمیم
گرفتند دو سیستمِ اقتصادی یجاد کنند. مدیریتِ
قسمتهی بالاترِ اقتصاد مستقیماً در اختیارِ
برنامهی مرکزيیی بود که توسطِ حکومت اجرا ميشد،
و باقيی جامعه بری مؤسساتِ خصوصی باز بود. بخشِ
خصوصی، که هم از سوی دولت و هم از سوی
سرمیهگذاريی خارجی انگیخته شده و کمک گرفته بود،
با نرخِ خیلی بالیی گسترش یافت. تصمیمگیريی
ینکه چهچیز و چهقدر تولید شود در اختیارِ
بازارهی در جستُجوی سود قرار گرفت. با رشدِ
اقتصاد بدینشکل، یک بازارِ سرمیه موردِ نیاز بود،
پس بازارِ سهام و بانکداريی خصوصی شروع شد.
سرمیهگذارانِ خارجی ميتوانستند از دستمزدهی
بسیار پیین بری رقابت در بازارِ جهانی بهره گیرند.
تغییرِ اقتصاد بری تکیه بر صادرات باعثِ پیوستِ
چین به سازمانِ تجارتِ جهانی و تبعیت از قوانینِ
آن شده، کنترل بر سرمیهگذاريی خارجی را، با
تبعیت از قوانینِ تجارتِ سرمیهداری، ضعیفتر کرد.
بری پذیرفتهشدن در فشارهی جهانيسازی، امروز تشکیلاتِ
اقتصاديی دولتِ چین خصوصی ميشوند. تمیزهی طبقاتی
و تفاوت در میانِ مردم بیشتر ميشود. و در
ادامهی ین راه، مؤسساتِ خصوصی تشویق شدند و رفاهِ
اجتماعی در ارائهی خدماتِ آموزشی و بهداشتی به
کلِ مردم رو به زوال گذاشتند. بيکاری و گرسنهگی
رشد کرد. چین از کشوری به طورِ غیرِعادی تساويگرا
به کشوری با توزیعِ نامناسبِ درآمد و از ین نظر
بسیار شبیهِ یالاتِ متحده بدل شد.
گوتمان: ما معمولاً ميشنویم که سرمیهداری را به
عنوانِ بهترین راه بری تسریعِ رشد در اقتصاد
ميشمارند.
مگداف: تفکرِ غالب به ین چسبیده است که سرمیهداری
به رشد محدود است. اشخاصِ بيباک از اختراعات و
اندیشههی جدید حمیت ميکنند، کارخانه ساخته
ميشود، کارگران استخدام ميشوند؛ و ینها موجبِ
رشدِ حلزونيی موجودی و تقاضا ميشوند. البته
قطعاً حسی زیربنیی در ین مدل وجود دارد. اما ین
تنها یک مدل است، و نه واقعیت. دینامِ رشدِ
سرمیهداری سرمیهگذاری است. اما نرخِ سرمیهگذاری
بسیار از پیوستهگی دور است. سرمیهگذاری وقتی
مصرفکنندهگانِ کافی نباشند که بتوانند
و بخواهند تولیدات را بخرند کاهش ميیابد.
به ین خاطر است که فروشِ داخليی محصولاتِ
تولیدشده معمولاً الگوی مشابهی را دنبال ميکند:
فروش و تولید بری مدتی پس از معرفی شتاب ميگیرد،
و سپس سرانجام به خطی افقی مماس ميشود. مجانب
قسمتی از نمودار است. مثلِ ین بالا ميرود و سپس
ثابت ميشود. [دستِ هری با زاویه بالا ميرود و
سپس همترازِ زمین ميشود.] بری مثال، اختراعِ
یخچال را در نظر بگیرید، که در پیشرفتِ بعضی
مناطق در یالاتِ متحده نقشی بنیادی بازی کرد. بری
ین بحث، ميخواهم موردِ یخچالهی خانهگی را به
عنوانِ مثال استفاده کنم.
وقتی یخچال یک اختراعِ جدید بود در دورههی رشدِ
کلِ سرمیهداری در یالاتِ متحده نقشِ بسیار مهمی
داشت. اما مردم چند یخچال دارند، یک خانواده چندتا
ميتواند استفاده کند؟ اگر پولدار باشید
ميتوانید یکی در زیرزمین و یکی در آشپزخانه داشته
باشید، یا ممکن است دو آشپزخانه داشته باشید. اما
به هر حال شما نميتوانند خانهی خود را با آنها
پر کنید. وقتی همهی مردمی که استطاعتِ داشتنِش
را داشتند یخچال خریدند، دیگر تنها تقاضا از
تعویضِ آنها یجاد ميشود، یا به خاطرِ رشدِ جمعیت
و تشکیلِ خانوادههی جدید. زن و شوهرِ جوانی یک
آپارتمان ميگیرند، و وقتی از عهدهاش
بر آمدند، یخچال ميخرند. اما همیشه رشدِ مهیجی در
تعدادِ خانوادهها وجود ندارد. پس کاهشی در تقاضا
یجاد ميشود. و سپس پرسش مطرح ميشود، چهگونه
ميتوان صنعتی را پیشرو نگاه داشت؟ و چهگونه
ميتوان آن را گسترش داد؟ ینجا است که گسترش به
خارج طرح ميشود.
گوتمان: پس همیشه قدرتِ انگیزانندهی امپریالیسم،
دینامیکِ داخلياش،
گریش به رکود بوده است؟
مگداف: بله، هرچند نه تنها مسئله، گریش به رکود
عاملِ مهمی در هدیت به سوی امپریالیسم است.چنانچه
پیشتر گرفتم، سرمیهگذاری دینامِ رشد در اقتصادِ
سرمیهداری است. از آنجا که نیاز به
سرمیهگذاريی جدید به مرزهیی ميرسد، حرکتِ
فراترِ رشدِ سرمیهداری به محصولاتِ جدید،
اختراعاتِ جدید و جمعیتِ بیشتر بری تسخیر است.
کشورهی ثروتمندِ سرمیهداری با تسخیرِ بازارهی
خارجی نرخِ رشدِ خود را بالا نگاه ميدارند.
چنانچه جوان روبینسون گفت، „تعدادِ کمی انکار
خواهند کرد که گسترشِ سرمیهداری به سرزمینهی
جدید دلیلِ اصليی چیزی است که یک اقتصاددانِ
دانشگاهی „انفجارِ عظیمِ سکولار» در دو سدهی
اخیر مينامد“. رشدِ حومه [در یالاتِ متحده] پس از
جنگِ دومِ جهانی شکلِ دیگری از محرکهی بزرگ بود.
اما هیچیک از تولیداتِ تازه و فنآوريهی تازه
نميتوانند رشد را در میزانِ موردِ نیاز نگاه
دارند. بدینترتیب، ین وضعیت به سوی یجادِ بازارهی
جدید و فرصتهی سرمیهگذاريی جدید در سرزمینهی
بيگانه حرکت ميکند. کشورهی سرمیهداريی از نظر
ِصنعتی پیشرفته، „چنانچه گوزن در پی آب نفسنفس
ميزند“،تشنهی جهانهی جدیدی بری تسخیر هستند.
اما در هر کشورِ موفقِ سرمیهدار، آنان فقط با
یافتنِ بازارهی جدید و شکستدادنِ بازارهی رقیب
است که توانستهاند
ین تشکیلات را بهراه نگاه دارند، و ین مسئلهیی
بنیادی است.
دستآوردهی بزرگِ انگلستان در انقلابِ صنعتی
تکاملِ موتورِ بخار، ماشینيکردنِ تولیدِ پارچه،
نخریسيی ماشینی، و نساجيی ماشینی و غیره بود.
چندان طول نکشید که انگلستان به بازارهی جدیدی بری
فروشِ لباسهی تولیدشده نیاز داشت. غیر از ین،
کار و کسبِ آنان از کار مياُفتاد، چراکه شما
نميتوانید به تولیدِ مدامِ یکچیز ادامه دهید مگر
آنکه جیی بری فروشاش
داشته باشید. و دربارهی انگلستان، صنعتِ پارچهی
هندوستان بری یجادِ بازارِ جدید بری لباسهی
انگلیسی تخریب شد. هندوستان تولیدِ پارچهی کاملاً
خوبی داشت، پارچههیی که آنان تولید ميکردند
قطعاً زیباتر از آنی بود که در انگلستان تولید
ميشد.
شبیهِ همین، روشِ زندهگی در بیشترِ کشورها تغییر
کرد تا بتواند بازارهی جدید و فرصتهی سرمیهگذاری
بری انگلیسيها، اروپیيها، ژاپنيها و آمریکیيها
فراهم سازد. سرمیهداری بید رشد ميکرد. در غیرِ
ین صورت تشکیلاتِ آنها به گل مينشست، تولید و
سودِشان بهسختی کم ميشد، و بانکها هم به دردسر
مياُفتادند. ین چیزی است که در کساديی بزرگ رخ
داد.
حالا، هوک، مطمئناً پیچیدهگيهی بیشتری وجود
دارند. من نميخواهم دربارهی پیچیدهگيهی
امپریالیسم سخنرانی کنم. اما انگیزهی مهمِ دیگر
بری یجادِ مستعمره، داشتنِ دستِ بالا در تضمینِ
دراختیار بودنِ منابعِ موادِ خام است. مسئله پس از
مدتی دیگر آوردنِ ادویه، چی و تنباکو از دوردستها
نبود. کارخانههی
انقلابِ صنعتی به پنبه، مس، روی و غیره نیاز
داشتند. ابتدا ذغال موردِ نیاز بود، بریتانیا خود
منابعِ بزرگی از آن را داشت. سپس آهن لازم داشتند،
یا مس، یا روی، یا نیکل، که ميبید عمدتاً از خارج
وارد ميشد. هرچه فنآوريی تولیداتِ شما
پیشرفتهتر ميشود، شما بیشتر به منابعِ خاص، و
معمولاً کمیاب، بری آلیاژهايتان نیاز پیدا
ميکنید. آلیاژها کمُبیش مقداری نیکل نیاز دارند.
تولیدِ سرمیهداری به موادی مانندِ آن نیاز دارد،
و ناچار است که بری بهدستآوردناش
به دوردستها برود. با وجود آنکه راههی مختلفی
بری گرفتنِ ین منابعِ اساسی هست، ولی آنچه
سرمیهدارها ميخواهند کنترلِ آنها است؛ که وقتی
لازم شد، جریانِ پايدار را تضمین کنند.
گوتمان: پس انگیزهی حرکت به خارج، نیاز به
بازارهی جدید بری تلافيی رکود، و نیاز به موادِ
خامِ موردِ نیاز در تولید است؟
مگداف: بلی. بازارهی جدید و همهی سري موادِ
موردِ نیاز مرکزی هستند. اما عاملِ سومی
نیز هست. وقتی سرمیهداری در کشوری رشد ميکند،
طبقهی کارگر بری دستمزدهی بالاتر، ساعاتِ کارِ
کمتر و آسودهگی از سلسلهمراتبِ دیکتاتورگونهی
بالی سرِشان مبارزه ميکنند. وقتی پیروز شدند، ین
مبارزات سطحِ حقوقها را بالا برده و باقيی
خواستهها، از قبیلِ مقدارِ بیشتری از خدماتِ
اجتماعی، را تأمین ميکند.
و
بدینترتیب، سرمیهدار، با هدفِ افزیشِ سود، جی
دیگری ميرود تا از دستمزدهی بهشدت پیین و
فرصتهی استثمارِ شدیدتر در کشورهی عقبمانده
بهرهمند شود. در سازوکارِ
سرمیهگذاريی خارجی، ظرفیتهی داخليی توسعهی
کشورهی مستعمراتی و نیمهمستعمراتی از هم گسیخته و
از شکلِ طبیعی خارج ميشود. نرخِ رشد و شکلهی آن،
به دلیلِ مختلف، در طولِ تاریخِ انسان فرق داشته.
اما وقتی سرمیهداری با اعمالِ مستقیم یا
غیرِمستقیمِ قدرت وارد شد، غالب ميشود. البته
همهچیز را تسخیر نميکند، ولی بر هر چیزی در کشور
اثر ميگذارد، که ممکن است معنايش وابستهگی به
کشورِ مادرِ سرمیه باشد، و معمولاً باعثِ فقرِ
بیشترِ تودهها ميگردد.
ضمناً، در کشورهی پیشرفتهی سرمیهداری شغلهی
کمتری هست. نتیجه درصدِ بیشترِ بيکاری است.
گوتمان: پس امپریالیسم، در بخشی، بری گریز از
هزینهی زیادِ کارگر در کشورهی سرمیهداری، سعی
ميکند کارگرِ ارزان بیابد. اما یا شکلِ خودِ
امپریالیسم در طولِ رشدش
تغییر نکرده؟
مگداف: چرا. نخستین تغییرِ بزرگ زیاد شدن و گسترشِ
سرمیهداريی صنعتی در قسمتِ غربيی اروپا، و
مناطقی بود که ساکنانِ غربِ اروپا در آنها ساکن
شده بودند، مثلِ یالاتِ متحده، استرالیا و ژاپن.
اما در ین زمان دیگر جهان کاملاً «آزاد» نیست،
چنانچه پیشتر «بری تسخیر آزاد» بوده است. سیاره
دیگر بری ین ملتها کاملاً آزاد نیست که هرجا دوست
داشتند بروند، چرا که اکنون وقتی انگلستان در پی
گسترشِ امپراتورياش
است، آلمان و فرانسه و دیگر قدرتها هم در پياش
هستند.
پس قدرتهی ثروتمند رقابت ميکنند. به عنوانِ
مثال، با تکاملِ کشتيی بخار در دهههی
۱۸۵۰
و
۱۸۶۰،
بریتانیا مانندِ هر کشورِ دیگری ناگهان متوجه شد
که کشتيهیاش
کهنه شدهاند.
آنان ناچار بودند که شتاب کنند و تعدادِ فراوانی
کشتيی بخارِ آهنی بسازند. در ین زمان، بریتانیا
انحصارِ مجازيیی در کشتيسازی یجاد کرد که
تقریباً تا پیانِ نخستین جنگِ جهانی ادامه یافت.
سهمِ آن از تنشمارِ تولیدِ کشتی، از حدودِ
یکچهارُم در
۱۸۴۰
تا
۴۰-۵۰
درصد در دههی
۱۸۵۰
و تا جنگِ جهانيی
اول
رسید. با ین وجود، در سدهی جدید، پیشرويی
بریتانیا در تولیدِ کشتی و گنجیشِ آن کاهش یافت.
کشورهی دیگر مثلِ آلمان، یالاتِ متحده، فرانسه و
ژاپن خود را بالاتر کشیدند. سطحِ جدیدی از رقابت
پدید آمده بود، نه فقط بری تولیدِ کشتيهی بخار،
بلکه بری امنکردنِ مناطقی که کشتيهی بخار
ميتوانستند تجارت کنند.
پرسشِ جدید پیش آمد، „چهقسمتی از دنیا را اشغال
ميکنید؟“. بری مثال، آفریقا پیشتر „آزاد“ بود،
آزاد بری اسیرکردنِ برده، آزاد بری استثمارِ
منابعِ طبیعی. اما توسعهی بیشترِ مراکزِ
سرمیهداری موجبِ سطحهی بالاتری از رقابت شد، که
در پیانِ سدهی نوزدهم منجر به مسابقهیی بری
تقسیمِ آفریقا و مناطقِ دیگر به مستعمرهنشینها
شد.
تسخیرِ مناطقِ خارجی به عنوانِ مستعمرهنشین بخشی
مرکزی از سرمیهداريی سوداگرانه و مراحلِ نخستِ
سرمیهداريی صنعتی بود، ولی در مراحلِ نخست هنوز
مناطقِ بزرگی از دنیا وجود داشت که مستعمره نشده
بودند. غلبهی مستعمراتی از قرنِ پانزدهم یا حتی
پیش از آن آغاز شده، و به رشدِ خود ادامه ميدهد،
تغییرِ قابلِ توجهی در میلهی مربعِ مناطقِ
استعمارشده توسطِ قدرتهی سرمیهداری وجود دارد. و
ین پرش در ربعِ آخرِ قرنِ نوزدهم، در کنارِ تکاملِ
شرکتهی عظیم و انحصارها رخ ميدهد. در اواخرِ
سدهی نوزدهم و اویلِ سدهی بیستم حدودِ
۳۰۰
درصد رشد در مالکیتِ مستعمرهها وجود دارد. در
۴۵
سالِ پس از
۱۸۷۰،
قدرتهی امپریالیستی میانگینِ
۲۴۰۰۰۰
میلِ مربع در هر سال را تسخیر کردند؛ با
۸۳۰۰۰
میلِ مربع
۷۵
سالِ نخستِ قرنِ نوزدهم مقیسه کنید.
گوتمان: و ین رقابت دربارهی مناطق بود که موجبِ
جنگِ جهانيی
اول
شد؟
مگداف: بازتقسیمِ جهان مطمئناً انگیزهی مهمی در
جنگِ جهانيی نخست بود. اما عواملِ دیگری هم بودند
که موجبِ جنگ شدند؛ موضوعی که بری بحث در ینجا
خیلی طولانی است. من فکر ميکنم رقابتِ مؤسساتِ
انحصاريی کشورهی پیشرفتهی سرمیهداری بری
بازارهی جدید قسمتی از تصویر است. همچنین بید
چالشها به هژمونيی بریتانیا را هم اضافه کنم.
رقیبانِ بریتانیا از مرکزیتِ لندن در بازارهی
ماليی بینالمللی و چیرهگيی پوند به عنوانِ
واحدِ ماليی بینالمللی خوشنود نبودند.
گوتمان: اجازه دهید به جلو بپرم. نظمِ رقابتيی
مستعمراتی که شرح ميدهید در طول جنگِ دويمِ
جهانی نیز ادامه یافت، اما پس از آن درگیری دورانِ
مستعمرههی رسمی با پیروزيی جنبشهی
استقلالطلبانه در مستعمرهها پیان یافت. با ظهورِ
یالاتِ متحده به عنوانِ قدرتِ بزرگِ جهانی نظامِ
اقتصاديی بهکلی جدیدی شکل گرفت.
مگداف: فریندِ استقلالِ مستعمرهها مشکلِ جدیدی
بری کشورهی پیشرفتهی صنعتی یجاد کرد. ین باعثِ
شکلهی مختلفی از نواِستعمار شد، که در آن قدرتها
بر حکومتهی مستعمرههی سابق اثر گذاشته و عملاً
بر آنها حکمفرما هستند.
گوتمان: و ین کنترل از طریقِ بانکِ جهانی و صندوقِ
بینالملليی پول به اجرا در ميید.
مگداف: بله، اما ین مؤسسهها در بازيی
نواِستعماری، و بهکاراَنداختنِ نفوذ و سلطه تنها
نیستند. کشورهی پیشرفته سیستمهی ماليی کشورهی
پیرامونی را موردِ هجمه قرار داده، به نخبهگانِ
حاکم کمک کرده و آسیشِ آنها را فراهم ميسازند.
ینان با تحتِ فشار قراردادنِ جنبشهی مردميیی که
ميخواهند ساختارهی قدرت را تغییر داده کشورها را
از شبکهی امپریالیستی آزاد سازند، به دستیارانِ
آن قدرتها بدل ميشوند.
بانکِ جهانی احتمالاً بری ین طراحی شد که به
کشورهی عقبمانده کمک کند تا منابعِ طبیعيی خود
را توسعه دهند، آبِ پاکیزه تأمین کند، کارهی خوبی
انجام دهد که به کشورهی پیرامونی فرصت دهد خود را
بالا کشند. اما بانک، درعمل، بری حمیت از مؤسساتِ
خصوصيی داخلی و سرمیهی خارجی کار کرد. بانک
همچنین در شرطگذاشتن بری قرضهی دادهشده به
جهانِ سوم
همکاری ميکند. توجه داشته باشید که بانکِ جهانی
به مقدارِ زیادی از طریقِ روابطِ مالی با
سرمیهگذارانِ کشورهی مرکز از لحاظِ مالی تأمین
ميشود. بدینترتیب، بانک بید از لحاظِ اصولی از
کشورهی پیرامون بری ین سرمیهگذاران سود جمع آورد.
IMF
(صندوقِ جهانيی پول) با درنظرداشتنِ رکودِ بزرگ
یجاد شد. در آن سالهی، تجارت و سرمیهگذاريی
جهانی کم شده بود، نرخِ برابريی واحدهی پولی در
نتیجهی تنزلِ مدامِ ارزشِ پولِ کشورها در رقابت
افزیشِ افزیشِ سودِ صادرات مدام بالا و پیین
ميرفت. اندیشهِ پشتِ برپیيی
IMF
حذفِ نوسانهی خشن در نرخِ برابريی واحدهی پولی و
تعادلِ پرداختها بود که ميتوانستند بری کشورهی
سرمیهداری خطرناک باشند. اما مشيهیی که ممکن بود
بری کشورهی سرمیهداريی مرکز خوب کار کنند،
اوضاعِ کشورهی پیرامونی را فقط بدتر ميکردند.
فریندِ سرمیهگذاری در کشورهی پیرامونی، سود،
بهره، و دستمزدهیی یجاد ميکند که بید (به دلار)
به سرمیهگذارانِ خارجی پرداخت شوند. وقتی صادرات
دلارِ کافی بری تأمینِ ین الزامها و پرداخت بری
وارداتِ موردِ نیاز به دست ندهد، ینجا
IMF
به عنوانِ وامدهنده واردِ بازی ميشود. صندوق
کشور را به تغییراتِ ساختاری در اقتصاد مجبور
ميسازد و سپس حتی پولِ بیشتری قرض ميدهد؛ ین
روند ادامه ميیابد و استفاده از اهرمِ فشارِ قرض
را عمیقتر ميکند، در حالی که شریطِ دشوارِ
زندهگيی مردم حتی بدتر هم ميشود.
طراحانِ آن مؤسسهها (دلالهی جدید و لیبرالها)
جهانی پر از صلح و همکاری و تحتِ هدیتِ یالاتِ
متحده دیدند، که از پس از جنگ برخاسته بود.
نظریهپردازيهی خوشبینانهی آنان واقعیتِ زیرینِ
سرمیهداری و قوانینِ حرکتاش
را نادیده ميگرفت، که در خارج از بلوکِ غرب خود
را نشان ميدادند. امپریالیسم شیوهی زندهگيی
سرمیهداری است: رقابت میانِ کشورهی پیشروی
سرمیهداری ادامه خواهد یافت، استثمارِ کشورهی
پیرامونی نیز ادامه خواهد یافت، چه مستعمرهها به
استقلال برسند یا نه.
گوتمان: پس صندوقِ بینالملليی پول و بانکِ
جهانی، دلیلِ تأسیسِشان هرچه باشد، به جی تلاش
بری چیرهشدن بر عقبماندهگی در کشورهی در حالِ
توسعه، در جهتِ حمیت از سرمیهداريی پیشرفته
حرکت کردند.
مگداف: در چهارچوبِ سرمیهداری هیچ راهی بری
کنارگذاشتنِ استثمارِ کشورهی پیرامونی وجود نداشت.
نميتوان از استفاده از قرض به عنوانِ اهرمِ فشار
اجتناب کرد. ین وضعیت در شریطِ اجراشدهی
IMF
دربارهی „نجات“ کشورهی پیرامون از بحران حتی بدتر
هم ميشد. درحقیقت صندوق قرضگرفتن از بانکهی
بزرگِ قرض را اجباری ميسازد. و در ین نقش،
IMF
شریطی یجاد ميکند که به تجدیدِ وامگرفتن از
مرکزِ سرمیهداری مياَنجامد. بحرانِ پیرامون در
چرخههی مختلفی بازتولید ميشود. صندوق، فقط (و
فقط) در صورتی بری بازپرداخت بدهيهی پیشین پول
قرض ميدهد که کشورِ دچارِ بحران برنامههی
طاقتفرسی نولیبرالی را به اجرا بگذارد. بيشک، ین
برنامهها منجر به فقرِ فزیندهی تودهها و تجدیدِ
چرخهی قرض ميشود. بانکِ جهانی هم تحمیلهی
قوانینِ نولیبرالی را به ینها افزوده و وضعیتِ
تودهها را بدتر ميسازد.
ین ارتباطات منجر به پدیدهی شکافِ فزینده میانِ
آنچه شما (کشورهی پیشرفتهترِ صنعتی) و جنوب شده
است. در حدودِ سالهی
۱۴۰۰،
تفاوتهیی میانِ مردم بود، ولی شریطِ اولیهی
زندهگی مردم در کشورهی مختلف نسبتاً یکسان بود.
قطعاً حکمرانان و اربابانِ گوناگون وجود داشتند.
اما بیشتر به محصول وابسته بودند. اگر محصولِ خوب
به دست نميآمد، چیزی بری خوردن وجود نداشت. ولی
با مجتمعسازيی اقتصاد و تحمیلهی کنترلی بری کمک
به توسعهی صنعت، جهانی ساخته شد که تفاوتِ بسیار
عمدهیی در شیوهی زندهگيی بعضی مردم و دیگران
یجاد شد. کارها در پانصد سالِ گذشته در ین جهت پیش
رفتهاند،
وضعیتی که بیشترِ ثروت در دستانِ
۱۰
یا
۲۰
درصدِ جمعیت است و
۸۰
تا
۹۰
درصدِ دیگر چیزی گیرِشان ميید که باقی مانده. ین
صرفاً تصادف نیست.
و
ین اختلاف میان و در داخلِ کشورها بنیادِ
امپریالیسم، و قسمتی از کلِ سیستمِ سرمیهداری و
امپریالیستی است. ین قسمتی از توسعهی امپریالیسم
از ابتدا است. اما اوضاع بدتر ميشود؛
۲۰
درصد از جمعیتِ جهان در فقیرترین پنجاه کشور
ميزییند، ولی کمتر از
۲
درصدِ درآمدِ جهانی را به دست ميآورند.
بله. همچنین واقعیت دارد که در کش |